• 06-41622889
  • info@tjannehartman.nl

Ieper

14-08-2014 | 0 reacties

Ieper. Wat een bizarre stad en streek. Wat een bizarre oorlog, een eeuw geleden. De zinloosheid van de loopgraven, onbeschrijfelijk. Volgens mij heb ik op school amper les over de Eerste Wereldoorlog gehad. Nederland was neutraal en hield zich afzijdig en daarmee was het drama blijkbaar niet bijster interessant voor onze schoolbanken. Dit hiaat in mijn geschiedopvoeding is inmiddels ruimschoots opgevuld. Maar wat internet en documentaires niet kunnen verzorgen, is het met eigen ogen zien van de waanzin. Daarom ging ik begin deze week naar het Vlaamse Ieper, waar vele honderdduizenden jongens sneuvelden, waar een hele regio platgebombardeerd werd en waar alles tussen 1914 en 1918 in één grote modderpoel vol lijken, dode paarden en loopgraven veranderde.

Oorlogstuig
Wie wil weten waarom de Eerste Wereldoorlog plaatsvond, stuit zelden op een eenduidig antwoord. Het was een samenloop van omstandigheden en beslissingen. Denk daarbij aan expansiedrift, afgunst, rivaliteit en te veel ego´s aan het roer van wereldmachten zoals het Duitse Rijk en Oostenrijk, die lijnrecht tegenover andere grootmachten zoals Frankrijk en Rusland stonden. En niet te vergeten was daar de industriële revolutie die zorgde voor spectaculair nieuw oorlogstuig zoals tanks, machinegeweren, vliegtuigen, kanonnen en gifgas. Meer dan 70 miljoen militairen, onder wie 60 miljoen Europeanen, deden mee aan de oorlog. Meer dan 9 miljoen van hen sneuvelden. Het gros in de zinloze uitputtingsstrijd van de loopgraven. De Eerste Wereldoorlog was het op vijf na dodelijkste conflict in de wereldgeschiedenis. De cijfers zijn bizar.

Hitler
Adolf Hitler, die dertig jaar later wraak wilde nemen op de nederlaag van Duitsland en de daaropvolgende sancties, had een ideaal. Hoe idioot en psychopathisch zijn plannen ook waren, Hitler – en zijn volgelingen – streden ergens voor. In de Eerste Wereldoorlog had niemand ook maar een flauw idee voor wie en waarom ze vochten. Busladingen jonge mannen – en toen die op waren kwam de oudere generatie – werden gedropt in loopgraven waar ze niets anders deden dan soms een paar meter door de modder rennen richting de loopgraaf van de tegenstander, om, als ze dit overleefden, terug te keren naar hun eigen loopgraaf en wachten op een volgende aanval. In de loopgraven lagen hun gesneuvelde maten, sliepen en aten ze, deden ze hun behoefte en sleten ze de dagen in de modder. Behalve door oorlogsgeweld stierven duizenden jongens door verdrinking in de modder of door ziektes.
In één van de musea hadden ze de loopgraven en ondergrondse stelsels van kamers nagebouwd. Spontaan claustrofobisch word je daar. Ik kan me niet voorstellen hoe het daar was toen echte bommen vielen en de wanden niet van stevig hout waren, maar van klei, modder, takken en zandzakken.

Waanzin
Ik heb een boek gekocht met verhalen van een verpleegkundige die aan het front werkte. In één van de hoofdstukken beschrijft ze hoe een gewonde soldaat probeerde zelfmoord te plegen door zich door het hoofd te schieten. Het mislukte en de jongen maakte er een smeerboel van. Vervolgens is dag en nacht geopereerd om deze jongen het leven te redden. Want hij moest en zou levend voor een vuurpeloton kunnen verschijnen om gestraft te worden voor zijn laffe daad. De waanzin is één voorbeeld samengevat.

Te veel
Alleen al in en om Ieper zijn 75 begraafplaatsen vol gesneuvelde Britten, Canadezen en andere Gemenebest-soldaten. Overal in het landschap zie je de grote kruizen die de zoveelste begraafplaats markeren. De eerste twee kerkhoven zijn nog indrukwekkend, bij de derde begraafplaats wordt het al eentonig en de volgende adressen sla je over. Zelfs ellende went. En je verplaatsen in al die namen en bijbehorende familiedrama’s kan simpelweg niet. Het is te veel.

Elke avond wordt bij de Menenpoort in Ieper om 20.00 uur de Last Post gespeeld voor de ruim 58.000 jongens van wie nooit het lichaam is teruggevonden. Al hun namen staan op de muren van het monument. 58.000 jongens en mannen. Het is te veel.

En dan zijn er nog de indrukwekkende musea waaruit alleen maar meer blijkt hoe zinloos, uitzichtloos, ridicuul en mensonterend de Eerste Wereldoorlog was. Of zijn alle oorlogen dat? Want ik kijk ´s avonds het journaal en zie beelden uit Gaza, Syrië en Oekraïne die een net zo’n zinloos, uitzichtloos, ridicuul en mensonterend gevoel oproepen. Een beetje wanhopig en cynisch word ik er zelfs van. Want er zal nooit voor iedereen vrede zijn.

Pacifistisch
Kunnen wij iets doen? Ik denk vooral tolerant blijven. Praten om problemen op te lossen en geen geweld gebruiken. Openstaan van andermans opvattingen. Hen daar niet op veroordelen maar juist de dialoog aangaan. Blijven lezen en leren over het verleden. Nadenken. Samenwerken.
Volgens mij ben ik pacifistischer geworden na mijn driedaags bezoek aan Ieper. In ieder geval heb ik het journaal al een paar dagen niet gezien en klik ik regelmatig Twitter weg. Het is te veel. Een opmerking van Oscar Spaans in de Volkskrant raakte me deze week recht in het hart: ‘Je kunt geen haat met haat beantwoorden als vrede je doel is.’
Er is nog zo veel haat in de wereld. En dus is vrede ver te zoeken.

Eén van de wanden in het monument Menenpoort in Ieper. Duizenden namen van nooit teruggevonden jongens en mannen.

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Plaats een reactie



Plaats een reactie

Your email address will not be published.

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.